Poradnik pacjenta - Rehabilitacja


Nie leczone lub źle leczone schorzenia kręgosłupa mogą prowadzić do inwalidztwa. Dlatego tak ważna jest właściwa terapia już od chwili, gdy pojawia się problem.

Najczęstsze przyczyny dolegliwości kręgosłupa to przeciążenia mięśni przykręgosłupowych i zmiany zwyrodnieniowe. W zaawansowanych stadiach tych zmian dochodzi do uszkodzenia krążków międzykręgowych oraz do rozwoju dyskopatii, która jest szczególnie uporczywa i dokuczliwa. Terapia ma sprawić, by ból ustąpił (lub złagodniał), ale najważniejsze jest powstrzymanie postępu zmian i utrzymanie funkcji kręgosłupa.
Najlepsze efekty w leczeniu chorób narządu ruchu daje łączenie farmakoterapii z rehabilitacją, która obejmuje masaże, ćwiczenia oraz fizykoterapię.

Fizykoterapia opiera na stosowaniu takich czynników fizycznych jak: ciepło, zimno, promieniowanie świetlne, ultrafioletowe, podczerwone, ultradźwięki czy też prądy o niskiej częstotliwości, wytwarzane przez różnego rodzaju urządzenia. Fizykoterapia w leczniczej rehabilitacji spełnia funkcję pomocniczą - przygotowuje organizm do innych zabiegów usprawniających, na przykład ćwiczeń lub masażu

Wybór najlepszej metody terapeutycznej zależy od wielu czynników. Bierze się pod uwagę wiek chorego, współistniejące schorzenia, różne inne czynniki ryzyka itp. Niestety, lekarz nie zawsze ma czas, aby dokładnie wyjaśnić każdemu pacjentowi, dlaczego wybrał dla niego właśnie tę metodę i na czym polegają zalecone zabiegi fizykoterapeutyczne, a pacjenci często wstydzą się pytać. Warto więc zapoznać się bliżej z fizykoterapią i poznać jej możliwości oraz ograniczenia po to, by jak najlepiej pomóc swemu organizmowi.

Dobrze wykonany masaż może przynieść ulgę dosłownie w kilka minut. Pod dłonią doświadczonego masażysty mięśnie zaczynają się rozluźniać, co umożliwia szybsze napływanie świeżej krwi do komórek. Wkrótce w mózgu uwalniają się endorfiny, czyli naturalne substancje przeciwbólowe. Pobudzona do żywszego krążenia krew rozprowadza je po całym ciele. Pod koniec masażu czujecie się tak wspaniale, jakbyście mogli od razu zabrać się do prac, na które jeszcze chwile wcześniej nie mieliście siły. Pozwólcie jednak mięśniom zapamiętać te chwile... Sprawdź ceny i rodzaje masaży wykonywanych w Revimed.

Leczenie ciepłem. Zabiegi tego typu doprowadzają do rozszerzenia się naczyń krwionośnych i limfatycznych. Pod wpływem ciepła rośnie przepływ krwi przez chore miejsca, co pomaga w leczeniu stanów zapalnych. Poza tym ciepło uśmierza ból i zmniejsza napięcie mięśniowe. Silne bodźce cieplne sprawiają, że podnosi się temperatura całego ciała. Dochodzi do przegrzania. Pobudza ono gruczoły potowe, przyspiesza przemianę materii, pracę serca, oddech; czynność wydzielnicza nerek może się zwiększać lub zmniejszać - w zależności od intensywności ciepła. W naszej przychodni zabiegami wykorzystującymi leczenie ciepłem są hydromasaże. Pacjent zanurzony jest w wannie z ciepłą wodą, a terapeuta za pomocą gumowego węża wykonuje pod wodą masaż strumieniem wody o określonym ciśnieniu. Masaż podwodny jest szczególnie pomocny przy leczeniu nerwobólów, zwłaszcza nerwu kulszowego. Przeciwwskazaniem są ostre stany bólowe, padaczka, choroba wieńcowa serca, nadciśnienie tętnicze i niewydolność krążenia.

W celach leczniczych wykorzystuje się często prądy stałe oraz prądy impulsowe o małej i średniej częstotliwości. Przepływ prądu przez tkanki (nerwową i mięśniową) wpływa na ich pobudliwość i rozszerza naczynie krwionośne. Zabiegów z udziałem prądów nie wolno wykonywać (w okolicy serca serca, klatki piersiowej i rąk) u osób, które mają wszczepiony rozrusznik serca. Prądy stałe służą do wykonywania zabiegów galwanizacji, jonoferezy oraz kąpieli wodno-elektrycznych.

Galwanizacja. Pod płaskie, prostokątne elektrody kładzie się kilka warstw zwilżonej wodą gazy. W stanach podostrych stosowane są słabsze dawki prądu, w stanach przewlekłych - silniejsze. Cały zabieg trwa 15-20 minut. Wykonuje się od 10 do 20 zabiegów, codziennie lub co drugi dzień. Galwanizacja zalecana jest przede wszystkim chorym na zapalenie nerwów, splotów i korzeni nerwowych, a także osobom, które cierpią na dyskopatię oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Najważniejszymi przeciwwskazaniami do wykonywania tego typu zabiegów są porażenia, zmiany zapalne oraz ubytki skóry.

Jonoforeza. Polega na tym, że pod wpływem prądu stałego wprowadza się przez skórę do tkanek cząsteczki leków lub jonów. Przy bólu kręgosłupa, rwie kulszowej lub ramiennej leki używane do jonoferezy to najczęściej niesteroidowe leki przeciwzapalne w żelu i lignokaina. Zalecając jonoferezę, należy zawsze mieć na uwadze, że lek używany do niej może dawać niekorzystne objawy, związane z innymi współistniejącymi schorzeniami. Jonoferezę wykonuje się przez 15-20 minut, codziennie, w serii 10-20 zabiegów.

Prądy małej częstotliwości, są to prądy złożone z impulsów elektrycznych o różnym przebiegu i częstotliwości (od 0,5 do 500 Hz), wykorzystywane do stymulacji nerwów i mięśni. Wykonywanie tego zabiegu wymaga dokładnej znajomości tzw. punktów motorycznych nerwów i mięśni na skórze. Rodzaje elektrostymulacji: prąd impulsowy Traberta wprowadza mięsień w drżenie, dzięki czemu ulega on rozluźnieniu, a jednocześnie działa przeciwbólowo. Prądy te działają korzystnie w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa, zespołach bólowych kręgosłupa oraz w stanach zwiększonego napięcia mięśniowego. Prądy diadynamiczne, są szczególnie przydatne w leczeniu zespołów bólowych występujących w przebiegu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i dyskopatii oraz rwy kulszowej i ramiennej. Powstają one w wyniku "prostowania" prądu sinusoidalnie zmiennego o częstotliwości 50 Hz. Wykazują silne działanie przeciwbólowe i przekrwienne. Jedna seria obejmuje 6-10 ośmiominutowych zabiegów. Prądy interferencyjne - są to prądy średniej częstotliwości, które powstają w wyniku interferencji (nakładania się) w tkankach dwóch prądów przemiennych. Najlepsze efekty dają zabiegi powtarzane codziennie. Czas ich trwania wynosi 6-15 minut. Prądy interferencyjne mają działanie przeciwbólowe, poprawiają kurczliwość mięśni oraz zwiększają ukrwienie naczyń. Zalecane są po ustąpieniu ostrego nasilenia dolegliwości. Działają korzystnie w przypadku zespołów bólowych szyi, barku, bólu międzyżebrowego, zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i dyskopatii.

Pole magnetyczne jest na naszej planecie wszechobecne. Mimo intensywnego rozwoju nauki, nasza wiedza o nim wciąż jest niewielka. A jednak już przed wiekami próbowano wykorzystywać je do leczenia. Fizjoterapia od dawna korzysta z działania pola magnetycznego o wyższych wartościach. Odkryciem ostatnich 10 lat jest natomiast magnetostymulacja, czyli terapia polami o niższych wartościach. Pole magnetyczne działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie, pobudza przemianę materii, procesy oddychania komórkowego i regeneracji tkankowej. Usprawnia krążenie krwi, hamuje procesy destrukcyjne w stawach, przyspiesza gojenie ran. Dlatego pole magnetyczne zaleca się przede wszystkim przy chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa i stawów, rwie kulszowej, trudno gojących się ranach, jak również w stanach pourazowych. Zabiegi trwają od 5 do 30 minut. Jedna seria obejmuje od 5 do 15 zabiegów, początkowo wykonywanych codziennie, później co drugi dzień. Po pierwszych zabiegach można odczuwać nasilenie dolegliwości, te objawy jednak szybko przemijają. Pole magnetyczne nie jest obojętne dla naszego zdrowia. Istnieje więc dość długa lista przeciwwskazań obejmująca: ciążę, nowotwory, gruźlicę, nadczynność tarczycy, krwawienia, ciężkie infekcje, niestabilną chorobę wieńcową oraz stany po wszczepieniu elektronicznych urządzeń wspomagających pracę narządów (np. rozrusznik serca).

Istotą leczniczego działania pola elektromagnetycznego jest wytwarzanie ciepła w tkankach. Metody prowadzące do głębokiego przegrzania tkanek nazywane są inaczej diametrią. Lecznicze działanie pól elektromagnetycznych wykorzystuje się w fizykoterapii od lat. Rozwój elektroniki umożliwił udoskonalenie aparatury i dalszy rozwój tej terapii. Zależnie od częstotliwości fal wyróżniamy diametrię krótko i długofalową. Diametria krótkofalowa opiera się na wpływie na tkanki ustroju. W przeciwieństwie do innych metod ciepłoleczniczych nie przegrzewa się całego organizmu. Ciepło wytwarza się wewnątrz tkanek, jest to więc ciepło wewnętrzne. Diametria zwiększa przepływ krwi, przyspiesza przemianę materii, działa przeciwbólowo, obniża napięcie mięśni i zmniejsza pobudliwość nerwową. Jest ona bardzo korzystna przy dolegliwościach towarzyszących chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa i przewlekłych nerwobólach oraz w przypadku wielu schorzeń narządów wewnętrznych. Diametrii krótkofalowej nie wykonuje się u dzieci. Inne przeciwwskazania do zalecenia tego zabiegu to: nowotwory, różne ostre stany chorobowe, gruźlica, ciąża, skłonność do krwawień, żylaki, obecność w ciele wszelkich implantów metalowych lub rozrusznika serca. Takie same przeciwwskazania obowiązują także w przypadku diametrii mikrofalowej. Do tej metody leczniczej używa się pola o częstotliwości mikrofalowej. Mikrofale oddziałują bardziej powierzchownie, ponieważ mają zaledwie centymetrową długość. Diametria mikrofalowa stosowana jest w przewlekłym zapaleniu stawów, bólu związanym z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa i nerwobólach. W porównaniu do diametrii krótkofalowej, podczas zabiegu diametrii mikrofalowej łagodniej odczuwamy ciepło. Zabieg trwa 5-15 minut, pełny cykl obejmuje 10-15 zabiegów.

Ultradźwięki są to drgania mechaniczne, przekraczające granice słyszalności ucha ludzkiego. Jednym z najistotniejszych efektów towarzyszących oddziaływaniu fali drgań na nasz organizm jest wywołane przez nią ciśnienie. Główny efekt leczniczy ultradźwięków - tak zwany mikromasaż tkanek - jest właśnie skutkiem wahań ciśnienia. Ultradźwięki działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie, zmniejszają napięcie mięśniowe, rozszerzają naczynia krwionośne, oddziałują na układ nerwowy. Poza tym ultradźwięki rozgrzewają tkanki, przy czym najlepiej rozgrzewa się tkanka nerwowa, nieco słabiej mięśniowa, a najsłabiej - tłuszczowa. Zabiegi zwykle trwają około 2 minut. Należy je wykonywać co drugi dzień, w serii 15 zabiegów. Ultradźwiękami można oddziaływać miejscowo, segmentowo (przy kręgosłupie) lub wykonywać coś w rodzaju mikromasażu tkanek. Nie stosuje się ich bezpośrednio na okolice oczu, mózgu, rdzenia kręgowego, serca i płuc. Pokutują jeszcze tu i ówdzie opinie o szkodliwości ultradźwięków. Wieloletnie obserwacje, prowadzone w różnych ośrodkach leczniczych, nie wykazały jednak żadnych szkodliwych skutków działania ultradźwięków - oczywiści przy prawidłowo działającej aparaturze i właściwym przeprowadzaniu zabiegu. Ultradźwięki zaleca się najczęściej osobom cierpiącym na bóle towarzyszące chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa, bóle pleców i krzyża oraz na rwę kulszową. Przeciwwskazania są podobne jak przy diamterii.

W fizykoterapii choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa wykorzystuje się również promieniowanie podczerwone, widzialne oraz nadfioletowe. źródłem promieniowania są odpowiednie lampy. Lampa sollux służy do naświetlań promieniami podczerwonymi (niewidzialnymi i widzialnymi), zaś lampy kwarcowe emitują promieniowanie nadfioletowe. W zależności od wskazań, do lampy sollux dobiera się odpowiedni filtr. Niebieski ma działanie przeciwbólowe, czerwony łagodzi stany zapalne skóry i trudno gojące się rany. Po naświetlaniu na skórze pojawia się krótkotrwały rumień. Działanie lecznicze tego promieniowania polega na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, zmniejszaniu bólu i napięcia mięśniowego, przyspieszaniu przemiany materii. Przeciwwskazania: niewydolność krążenia, gruźlica płuc, skłonności do krwawień, zaburzenia krążenia obwodowego, gorączka, ostre stany zapalne, ogólne wyniszczenie organizmu. Promieniowanie nadfioletowe (UV) może wnikać w głąb skóry do 2mm. Nie poznano jeszcze dokładnie wpływu promieniowania UV na organizm ludzki. Wiemy tylko, że pobudza przemianę materii i wydzielanie hormonów. Promieniowanie UV wywołuje zaczerwienienie skóry związane z rozszerzeniem naczyń krwionośnych (jak podczas opalania). Pobudza gromadzenie się pigmentu oraz syntezę witaminy D3 w skórze. Promieniami UV można naświetlać skórę wzdłuż przebiegu nerwu kulszowego w przypadku rwy kulszowej. Zabiegi stosuje się co drugi dzień.

Laseroterapia, jest to jeden z nowszych i dynamiczniej rozwijających się działów fizykoterapii. Słowo laser jest skrótem angielskiego terminu light amplification by stimulated emmision of radiation (wzmocnienie światła przez stymulowaną emisję promieniowania). Do lecznictwa używa się promieniowania laserowego małej mocy (do 500mW). Efekty związane są z działaniem bodźcowym promieniowania, a nie jego efektem cieplnym. Laser pobudza przemianę materii, działa przeciwbólowo. Choć w lecznictwie laseroterapia jest stosunkowo nową metodą, udało się już wyodrębnić grupę wskazań. Są to zespoły bólowe towarzyszące dyskopatii szyjnej i lędźwiowej, choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa, rwa kulszowa, ból z przeciążenia mięśni, nerwobóle. Nie wolno stosować lasera w stanach nowotworowych i zagrożeniach nowotworem, z uwagi na jego pobudzające działanie.

Różne zabiegi fizykoterapeutyczne można ze sobą kojarzyć, np. magnetoterapię z ultradźwiękami, diametrią krótkofalową, laseroterapią, różnymi zabiegami elektroleczniczymi i masażem. Zawsze jednak decyzja o zleceniu rodzaju zabiegów należy do lekarza.

źródło: VITA Wydanie Specjalne "Zadbaj o swój kręgosłup" Wydawca: EDIPRESSE POLSKA